Bananenpoeder gevonden!

Heb echt genoten van de 2.5daagse trip naar het zuiden, met prachtige vergezichten door het jeepraam.

Maar we zijn hier om te werken, toch wel!
We vragen een researcher van het research centrum van Mbeya om ons te vergezellen op onze zoektocht. En ook de districtofficials van Tukuyu gaan mee. Bakske vol!

De eerste boeren die we bezoeken en die normaal bananenpoeder maken, zitten nu zonder. Het seizoen van bananen drogen is pas gestart en zij zijn nog niet begonnen.. (ik begon al serieus te vrezen dat we niet zouden vinden wat we zochten, en dat voor zo'n lange trip).
We ondervragen de boeren over hoe ze normaal gezien de bananen drogen en wat ze ermee doen, er is helaas niets van te zien.

Bananenwijn is er wel te zien;



En te drinken ;-)



De ondervraging gaat door en het is heel interessant allemaal, alleen dat ik het ook effectief zou willen zien!



Een volgende boer brengt de verlossing.. Dit is wat we zoeken!



De eerste boerengroep was blijkbaar de uitzondering, want alle daaropvolgende boeren waren wel effectief bananen aan het drogen!

Telkens we bij de boeren komen (met als gids de lokale extension workers), vuren we al onze vragen af (ik ben enquete-neemster van dienst, met gelukkig een aantal vertalers in gezelschap):

-welke bananesoort wordt gebruikt en waarom?
-wat wordt met de gedroogde bananen gedaan?
-het poeder, wordt dat ook verkocht? waarom wel/niet?
-hoe wordt het poeder gemaakt?
-heeft het de voorkeur boven bvb mais ugali?
-hoe lang wordt dit reeds gedaan?
-hoe lang worden de bananen bewaard/ en hoe gestockeerd?
-wat zijn mogelijke problemen/
etc etc.

En t'Is eigenlijk zo simpel! Deze man legt de bananen bvb. gewoon op zijn dak om te drogen. Hij maakt er 'bananenugali' van voor eigen consumptie (zie verder)




Onder vrouwen die zich groeperen om bananen te drogen en een klein stuk te verkopen op de lokale markt,




Onder een boerin die al sinds jaar en dag bananen droogt om er bananenpoeder van te maken voor het gezin,


En dan een boer(inn)engroep die ons het hele verhaal in geuren en kleuren (en smaken!) doet.

Te beginnen bij het pellen van (onrijpe) bananen,


Ze te drogen op een mat in de zon tot 'gedroogde bananen' (3-4 dagen drogen),



(de ondervraging gaat verder)



Het stampen van de gedroogde bananen tot poeder,



Ook ik mag eens proberen (en lachen dat ze doen ;-)!)



Het zeven van het poeder,



Dan wat water bij en even aan de kook,



Y ya! That' it! Of beter, that's all!



Dit krijgen we dus voorgeschoteld, de vrouwen bereiden ons het maal voor,



Ik voeg me bij de vrouwen,


Ondertussen bekijkt Mr. Mgenzi de filmpjes die we maakten tijdens het proces (voor presentatie doeleinden),


En hij is niet de enige die nieuwsgierig is!



En het ziet er misschien niet lekker uit, maar het is het wel! Echt wel! Zelfs ik, die niet zot ben van bananen vond het lekker. Een echte kloeke maaltijd, dat ook!

Foto onder: de boeren, de district officials, de collega van het research instituut en de bananenugali, natuurlijk.


En vooral we weer verder trekken, roepen de vrouwen me binnen in het huis. Ze tonen me hun matten, gemaakt uit bananenstengels en bij elkaar gehouden met palmdraden. Natuurlijk dat ik er eentje wil kopen! Bananenbomen, er kan zoveel mee gedaan worden!


t'Was een leuke voormiddag, en eentje die ons overtuigd heeft om dit te testen in Bukoba. Want de smaak van het eindproduct is vooral belangrijk, en iedereen was het er over eens, de bananen-ugali mag er zijn!


De bezoekjes gaan verder, we bezoeken in totaal zo'n 12 tal boeren, dubbel checken die info.



Deze vrouw crushed de Ugali bevoorbeeld in plaats van hem te stampen,



En bij deze boeren krijgen we helaas geen bananenpoeder te zien maar werden we wel warm ontvangen, met passion fruit en coca!



Het huis vind ik wel leuk.. ''And who painted it?'' .. de vrouw des huizes.. ''Ah, to impress your husband?''... en lachen..


Conclusie van onze zoektocht naar bananenpoeder:

-Bananen worden hier traditioneel gedroogd (sinds generaties);
-Ook de East African Highland Banana (die in Kagera groeit!), wordt ervoor gebruikt;
-Enkel lokaal materiaal is nodig (geen speciale solar dryers of plastieken netten of wat dan ook);
-Wordt door verschillende boeren als favoeriet boven mais-ugali gegeten;
-Is een heel simpel proces;
-De gedroogde bananen kunnen tot 2 jaar bewaard worden;
-Is voornamelijk voor huishoudelijke consumptie;
-Enige beperkende factor is het weer: het mag niet teveel regenen/te koud zijn (dat laatste is al zeker geen probleem in de Kagera)

We gaan dit process voorstellen in Bukoba.. maar de vraag die nu al de hele tijd in mijn hoofd speelt: hoe komt het dat een boer in de Kagera nooit op het idee is gekomen om eens bananen op zijn dak te leggen en ze eens te stampen????? Er moet toch een reden zijn waarom ze dit o-zo-simpele-process niet toepassen??????

To be continued!

Op zoek naar.. bananenpoeder

Mbeya, de regio waar we op grote schaal boeren zouden moeten vinden die bananen drogen voor lokale consumptie. We zouden willen zien of we het idee ook kunnen lanceren in de Kagera Regio.

'Seeing is believing' is het motto van mijn baas. Dus, jawel, terug op missie! :-)

Op naar Mbeya!En Mbeya, dat is echt de andere kant van Tanzania! (zie route op
http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&ll=-4.740675,39.418945&spn=18.532682,43.286133&z=5&msid=114188684956392396517.000493c1e4654d56db96c)

Een missie van 10 dagen heen en terug!

We vertrekken s'morgens vroeg uit Bukoba met de projectauto en een paar medereizigers.

De route brengt ons van de bananenvelden, over de rand met het Victoriameer (met opnieuw een prachtige zonsopgang), naar de mangowereld.

Mangobomen, ze zijn zo perfect, precies bijgeknipt door mensen,


Dan alsmaar richting drogere en drogere regios..



doorheen een landschap bezaaid met rotsen,



Uren en uren door droge vlaktes,



en huisjes waarvan je je vraagt hoe de mensen hier overleven..



Langsheen de mijnen, waar goud ontgonnen wordt door Aziaten (natuurlijk). Naast die mijnen ook meteen een klein vliegveld, dus big business gebruikt deze -soms echt ruwe- wegen niet.

Doorheen de baobab regio, bomen waar je kan naar blijven kijken.. 'extraterrestrial' noemt Karen Blixen ze, inderdaad..

En dan richting de bergen,




Langs 'jassaf' (?) velden (een plant die ik nooit eerder zag en waarvan blijkbaar op grote schaal draden/koorden van gemaakt worden)



Doorheen 'Mikumi National Park': met olifanten, giraffen, antilopen en zelfs buffels langs de kant van de weg!!! En dit 'tijdens de werkuren' :-)! Amai!
Onder een fotootje van de weg door het park. Onze driver reed te snel om de dieren te kunnen vastleggen.. en die dieren, dat is niets speciaal voor hen. t'Is maar wat je gewend bent zeker..



Daarna terug door baobabwereld,



over kale bergen (bomen zonder bladeren in het droge seizoen), naar Uyole: het kruispunt voor alle transport richting Malawi (rechtdoor op de foto) en Zambia (naar rechts op de foto).



Uyole is onze uitvalsbasis en meteen ook een superdruk stadje gezien de strategische ligging.
Perfect voor markt bezoekjes dus..



Ik heb het gevoel dat de mensen niet graag getrokken worden, dus hou ik het op sfeerbeelden..




Mijn toch wel zeer romantisch -hum- opgemaakt bedje in Uyole ;-)



Vanuit Uyole trekken we dus opnieuw de bananenwereld in, waarbij we passeren langs de felgroene theevelden, mooi!

Office at ARI-Maruku Research Centre

In Tanzania bestaan er een 8tal grote agricultural research centra, voor de Kagera is dat ARI-Maruku,
Ook meteen de plek waar het project gebaseerd is.

Onder: de gebouwen waar we werken (hoewel ik tot hiertoe meer op missie was, in vergaderingen, op zoek naar info, etc. dan achter mijn bureau :-) :-)).


Mijn nog-in-te-richten bureau;




En onze bureaus kijken uit op het Victoriameer! (onder: zicht als je uit mijn bureau stapt)



De 'Regional Commissioner' van Kagera (zeg maar het hoofd van de hele regio) is eens op bezoek gekomen (naar jaarlijkse gewoonte - het research centrum heeft best een grote naam zo te horen).
Dankzij dat bezoekje heb ook ik een hele rondleiding gekregen in het research centrum...

Terug naar de bananenvelden natuurlijk, waar Mr. Mgenzi wederom het woord kreeg,



maar ook naar de proefvelden voor koffie, cassava, zoete aardappelen, vanillavelden etc.

Het research centrum focust blijkbaar voornamelijk op:
-Onderzoek naar nieuwe, betere varieteiten (bvb. zo hebben ze hier een kruising van cassave met wortelen (vitamine A) getest die ze nu gaan promoten etc);
-Capacity building van boeren/boerengroepen (best practices in het veld - nutrientenbeheer/watermanagement etc)
-Lesgeven: op het research centrum is een school gebaseerd voor studenten die een agrarische opleiding volgen (en die later extension workers zullen worden - die de boeren lokaal ondersteunen)

De belangrijkste gewassen zijn duidelijk bananen (lokale voeding) en koffie (cash crop).

Onder: fotootje van een machine die koffiebonen automatisch pelt om die gepelde bonen dan als plantmateriaal te gebruiken


Tijdens het bezoek waren ook de meeste researchers aanwezig. En ja, dit is niet de modale Tanzaniaan: Velen hebben zo bijvoorbeeld reeds een opleiding in het buitenland gevolgd, en de meesten kunnen ook veel beter Engels dan de gemiddelde Tanzaniaan.

'Banana Post Harvest Activities'

Een van de activiteiten van het bananenproject betreft het ondersteunen en uitbouwen van 'Banana Post Harvest Activities', dus alle mogelijke processsing van bananen na oogst.

De Kagera is DE bananenregio van het land, maar het blijft enkel bij verkoop van bananen in de meeste gevallen. Zo hebben de boeren in bepaalde periode van het jaar een overvloed aan bananen en is de prijs ervan is dan zo laag dat ze ze aan de dieren geven of soms zelfs gewoon weggooien. In ander perioden (na het droge seizoen) is er dan weer een tekort aan bananen en moeten armere gezinnen overschakelen om cassave/mais-ugali.

Bedoeling is dus om te kijken wat de reeds bestaande post harvest technieken/initiatieven zijn in de regio, ze te evalueren en kijken hoe we post-harvest initiatieven kunnen ondersteunen/uitbouwen.

Dus terug op missie :-). Naar Karagwe, het 'epicentrum' van de bananen in Kagera. Philippe, een MSc. student uit Dar is overgevlogen om ons te vergezellen.

***Bananenchips***

Eerst op bezoek bij FADECCO, een lokaal bedrijfje dat een paar jaar terug bananenchips/gedroogde ananas en gedroogde tomaten exporteerde, onder andere naar Europa.
De eigenaar werkte met lokale boeren dewelke hij een 'solardryer' kocht waarin ze oa de bananen droogde. Na specifieke 'triage' verpakte hij ze dan en werden ze verkocht.

Het bedrijfje (initieel gesponsord door NGOs voor startkapitaal) is moeten stoppen met de activiteiten. Reden: een van de handelaars is in de gevangenis beland omdat de producten werden geexporteerd zonder certifiering.
Volgens de eigenaar was de aanvraag tot certifiering reeds lang ingediend bij de overheid.. na lang aandringen is kwam er geen schot in de administratieve romslomp en heeft hij de activiteiten stilgelegd. Onlangs, na 4 jaar wachten (!) heeft hij dan toch de certifiering gekregen en gaat hij proberen heropstarten met steun van NGOs..

Onder: de eigenaar met een van de overblijvende pakjes bananenchips (na een paar jaar nog steeds eetbaar, goed verpakt dus!)


***Bananenwijn***

We bezochten enkele bedrijfjes/farmer groups die bananenwijn maken. Op kleine schaal wel te verstaan. Het blijkt een heel eenvoudig process te zijn.

Vroeger waren er in deze regio veel meer boerengroepen die zich bezighielden met het maken van bananenwijn.. maar vele bestaan niet meer. Om onder andere engagemen-redenen. De grootste problemen waar de ze nu mee kampen is het vinden van glazen flessen, jawel!
(een flesje bananenwijn kost bij de boer 500 TSH, of 25 eurocent, daarvan is 4/10e de prijs van het glazen flesje). En daarnaast is de schaal ook een probleem. Echte business is het niet, eerder lokale verkoop. Maar toch, het is een extra inkomst!

Onder: een ouder vrouwtje bij haar tonnen waar de bananenwijn in gist.


En proeven mag niet mankeren natuurlijk!


Onder, boeren die het iets groter zien.. opnieuw betreft het een groepering van boeren (8-10tal mensen) die samen bananenwijn maken. Eenmaal per week komen ze bijeen en de taken worden verdeeld.
Veel is er niet nodig: bananen, suiker, emmers, gist, een zeef, glazen flesjes en iets om ze te bottelen natuurlijk. En stockage ruimte. Op dit ogenblik gebruiken ze een kamer in het huis van een van de boeren, maar ze willen een eigen stockage ruimte. Alleen, kapitaal ontbreekt.



Deze boeren verkopen hun flesjes in de verschillende districtsteden (oa in Bukoba), maar problemen zijn - opnieuw- de flesjes en ook het transport.
Om op grotere schaal te kunnen verkopen (bvb in Dar) is er wederom die certifiering nodig, die zo veeleisend is)


En opnieuw, het proeven bij bijgaande foto mag niet ontbreken natuurlijk. Dit is promotie ;-)!



***Biogas***

We bezoeken ook een Duitse NGO die soortgelijke projecten ondersteund (maar dan niet met bananen).
En toeval of niet, ook hier zijn ze met bananen bezig!

Duitse ingenieurs van 'ingenieure-ohne-grenzen' werken hier aan een prototype voor een biogas installatie die als input bananenstammen gebruikt,
Er is geen ander externe input nodig: eenmalig moet water worden toegevoegd dat via een circulatiesysteem wordt hergebruikt, en de zon doet dienst om de temperatuur hoog genoeg te houden zodat de bacterien hun werk kunnen doen. Ook worden bij de bouw van de installatie enkel materialen gebruikt die lokaal verkrijgbaar zijn.
In plaats van op brandhout/charcoal te koken, zouden gezinnen zo op gas kunnen koken en het gas ook voor verlichting etc. kunnen gebruiken. Als dit werkt, en daarnaast aanslaat bij de bevolking zou dat ook echt een impact kunnen hebben op het milieu!!

Het is nog in een testfase, en binnen enkele maanden weten we meer. Wordt opgevolgd dus! Wie weet kunnen we dit ook promoten op het research centre in Maruku.




Ik heb het gevoel dat iedereen hier zowat op zijn eilandje werkt, en er maar weinig interactie is tussen de verschillende NGOs/projecten/initiatieven. Nochtans zou dat serieus wat kunnen helpen, naar uitvoering, naar promotie, naar toepassing etc..

Na allerlei bezoekjes, terug huiswaarts, met bananen en.. bananenwijn! Echt lekker en straf, jawel!


Conclusie van de bestaande projecten:
-Initiatieven voor het drogen van bananenchips (zoals Fadecco) is niet echt geschikt om door het project ondersteund te worden: voor het drogen van die chips worden zoete dessertbananen gedroogd, daar waar in de regio hoofdzakelijk kookbananen geplant worden.
-Bananenwijn: zeker te ondersteunen activiteiten maar heeft niet meteen tot de meest kwetsbare boeren tot doelgroep (die het project wel heeft als doelgroep).

***Bananenpoeder***

Van de verschillende initiatieven die we bezochten, ontbrak net die waar we meer specifiek naar op zoek waren: het maken van bananenpoeder.

Lang geleden waren er wel initiatieven, en werd van bananenpoeder cakejes/brood/chappatis gemaakt (mits te mixen met cassavepoeder). We bezochten ook boeren die daar toen aan meewerkten. Reden dat de initiatieven stopten: geen markt + korte houdbaarheid van de producten + tekort aan kapitaal voor transportsysteem op te zetten.

Nu liet een van de districtofficials zich ontvallen dat nabij Mbeya, in het zuiden van het land, bananenpoeder door heel wat boeren lokaal gemaakt wordt, voor lokale consumptie. Dat moeten we uitzoeken!

Leven op hotel

De maand September had ik het hotel "Walkguard" als uitvalsbasis, in afwachting tot ik een eigen woonst vond en dat dat in orde kon gebracht worden.

Hieronder mijn mijn 'tijdelijke verblijfplaats' dat mijn collega's voor me hadden gereserveerd:


Ok, het is geen lokaal guesthousje waar ik dacht te verblijven, maar het is ook niet zo sjiek als het lijkt hoor.. beetje vergane glorie.

Een 'leeg hotel', meer dan genoeg werknemers, dat wel, maar quasi geen bezoekers. De meeste bezoekers kwamen daarenboven enkel voor het restaurant.
(Een reden: iets duurder hotel dan die in het centrum, maar hoofdreden: ver van de disco in het stad.. )
Maar ergens maakte dat het ook net leuk, want zo waren de werknemers een beetje mijn zussen en broers en had ik altijd wel gezelschap. In die mate dat ik soms express niet op het terras ging zitten om te kunnen lezen ;-).

De koks, de tuinmannen, de bewakers, de opdiensters, de receptionisten, de account, de drivers.. allemaal continue paraat. Hoe dit kan blijven runnen?
Heb me toch es gewaagd om naar het loon van een opdienster te vragen.. 2000 TSH/dag, oftwel 1 euro (plus eten en slaping).. ongeveer de door de UN gedefinieerde armoedegrens dus..
En ik eet hier gemiddeld voor 2-3 euro's..

De eigenaars van het hotel (en het zusterhotel) zijn rijke Tanzanianen (transport business in Dar) die het dagelijks management van het hotel aan 2 Indiers overlaten. Onder andere Roy. Die is eigenlijk helemaal geen manager, dan wel Chef van opleiding!

Hij is jaren Chef geweest in het leger in India, en dan naar Kuweit en Bahrein gaan werken. Verhalen ten over.. En nu Chef en manager van het hotel. Alle koks krijgen van hem les. Zo ook ik! Plan is dat ik wekelijks iets kies van het menu dat hij me dat leert klaarmaken!

Hieronder aan het werk voor mijn eerste vegetable curry, met Roy en Thabit de hulpchef!

Allerlei massala kruiden, curcuma, chili, pepers.. duidelijk Indische keuken dus (als ik hier 'lokaal' eet worden zelden kruiden gebruikt)



Onder, een van de avondjes op het terras, in gezelschap van de 2 managers. Elk met hun verhalen en dromen van hun huis dat ze aan het bouwen zijn in Calcutta met de centjes dat ze hier sparen.. Tja, lokaal wordt er door Indiers maar weinig geinvesteerd.



Af en toe trakteerde ik een van mijn 'zussen/broers' op een coca of fanta.. soms niet echt met de juiste gevolgen..
Zo gaf ik een dienstmeisje eens een stukje van mijn dierbare Cote D'or chocolade.. Ze at het meteen op, ik had het gevoel dat ze niet wilde dat de andere het zagen..

En op een gegeven moment wil ik Youssouf, de charmante barman, een flesje bananenwijn cadeau doen dat ik meehad vanop missie. Drinkt ie wel geen alcohol zeker! En dat voor een barman!

Ik ga het toch wel een missen, het hotel leven.. het gezelschap bij het ontbijt en avondmaal, de swahili woordjes die ze me aanleren, de ambiance tussen werknemers, dagelijks worden uitgewuifd als de project auto me komt halen, de verhalen van Roy..
Maar mijn huis dat ik ga huren ligt op 5 minuutjes wandelen van het hotel, dus perfect om af en toe eens binnen te springen!

Bruiloft Bukoba

Op mijn 'aankomstweekend' na, nu ook mijn eerste volledig weekend in Bukoba doorgebracht.


Het hotel is nu zowat mijn thuis en ik begin de vele staff en de bazen nu dus ook wat te kennen. En meteen uitgenodigd op een trouw: een barmeisje en barman treden in het huwelijksbootje :-)!






In het begin van de avond wordt er gespeeched en gespeeched, misschien wel 2 uur lang! Een kloeke dame leidt de ceremonie (blijkbaar was ze een afgevaardigde van een politieke partij, babbelen dat die kon).

En pintjes drinken, dat is hier een verhaal apart:
In het begin van de avond vragen ze wat je wil drinken. Vervolgens brengen ze je een vaste hoeveelheid van datzelfde drankje voor je aan tafel (in dit geval 3 flesjes per persoon, zie foto onder). Dat is dan voor de hele avond. Op rijkere trouws kan dat zo tot 10 gaan, de eventuele overschot nemen de genodigden dan mee naar huis!

Zelf zit ik aan tafel met de hotelbazen, Indiërs, 'natuurlijk'. Alles maar dan ook alles is hier in handen van Indiërs, echt ongelooflijk (entrepreneurship bij de Tanzanianen is naar t'schijnt ver te zoeken). Nu zijn die Indiërs soms 'halve Tanzanianen', in de zin dat ze hier soms al voor generaties en generaties leven, Swahili spreken etc.

Vlnr: 2 bazen van een visbedrijf (export van Victoriabaars naar Europa), dan een Bengaal die hier een micro-investmentbedrijf heeft en vervolgens 1 van de 2 bazen van het hotel. Op zich allemaal sympathieke mannen, jawel!

Mijn 'kameraad' (andere hotelbaas) staat niet op de foto, maar die is echt super sympathiek.

Het verhaal van deze Indiërs is een verhaal apart, hou ik voor een andere blog-post.

Naarmate de avond vordert worden de cadeaus dansend naar het bruidspaar gebracht.

En dansen, dansen, dansen dat ze hier doen. Fenomenaal. Als er iets is wat ze hier echt goed kunnen..

En dan, na een paar uren van speeches, cadeautjes, dansen, wordt er eeeindelijk gegeten. Een buffet van pilau (rijst met bonen/kruiden), witte rijst, gekookte bananen, kippestukjes en beetje groenten. Simpel maar lekker.

En over integratie van Indiërs gesproken, ze zijn zelfs weg met het 'belly' dansen! En dat is echt niet simpel, ik durf zelfs niet meer proberen in openbaar ;-).

Om middernacht sluit het feest af, en wordt meteen ook alles opgeruimd. De weg terug met het hotelbusje de berg op.. Maar dat busje wou die berg niet op.. de eerste versnelling deed het gelukkig na enige tijd toch nog..

Met een ronkende motor, in gezelschap van Tanzanianen en Indiërs, richting mijn bedje..